ОМИЛҲОИ ИҶТИМОИИ ПЕШГИРИИ БАРВАҚТИИ ЭКСТРЕМИЗМ ДАР МУҲИТИ ОИЛА, МАКТАБ ВА ҶОМЕА
Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ хатари паҳншавии идеологияи экстремистӣ ва террористӣ на танҳо коҳиш намеёбад, балки шаклҳои нави зуҳурро пайдо мекунад. Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, борҳо таъкид кардаанд, ки «имрӯз терроризм ва экстремизм ҳамчун вабои аср ба амнияти ҷаҳон ва ҳар як сокини сайёра таҳдид карда, барои башарият хатари на камтар аз силоҳи ядроиро ба миён овардааст».
Аз ин рӯ, мубориза бо ин падидаҳои номатлуб набояд танҳо ба зиммаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ гузошта шавад, балки тамоми ниҳодҳои ҷомеа, яъне аз оила ва мактаб то ташкилотҳои ҷамъиятӣ бояд дар раванди пешгирии онҳо саҳм гузоранд. Пешвои миллат дар паёмҳои худ таъкид кардаанд, ки «диққати асосӣ бояд ба пешгирӣ намудани терроризму экстремизм, шомилшавии шаҳрвандони мамлакат ба созмону ҳаракатҳои террористиву экстремистӣ ва ба Ватан баргардондани шахсони гумроҳшуда равона карда шавад».
Оила аввалин муҳити иҷтимоикунонии кӯдак буда, дар ташаккули арзишҳо ва ҷаҳонбинии ӯ нақши калидӣ мебозад. Муносибатҳои солими оилавӣ, эҳтироми ҳамдигар, дастгирии равонӣ ва муоширати самимӣ бо фарзандон аз ҷумлаи омилҳои муҳимми пешгирии таъсири идеологияи ифротӣ мебошанд. Беэътиноӣ ба ниёзҳои эҳсосӣ ва иҷтимоии фарзандон, нофаҳмӣ ва набудани робитаи боэътимод метавонанд осебпазирии онҳоро дар баробари таъсирҳои манфӣ зиёд кунанд. Аз ин рӯ, волидон бояд нисбат ба тағйироти рафтор, муносибат ва муҳити муоширати фарзандон ҳушёр бошанд.
Аъзои оила метавонанд тағйироти рафторӣ ва равонии фарзандонро сари вақт мушоҳида намуда, дар ҳолати зарурӣ барои ҳалли мушкилот аз мутахассисон ёрӣ гиранд. Аммо ҳар гуна тағйироти рафтор ё эътиқодро набояд худ аз худ нишонаи радикаликунонӣ ҳисобид. Муҳим аст, ки чунин ҳолатҳо бо дарназардошти синну сол, шароити зиндагӣ ва вазъи равонии наврас ё ҷавон арзёбӣ карда шаванд.
Робитаи байни терроризм ва оила мураккаб ва дуҷониба мебошад. Аз як тараф, оилаи солим ва масъулиятшинос метавонад ҳамчун омили муҳофизатӣ амал намуда, барои пешгирии ҷалби аъзои оила ба гурӯҳҳои экстремистӣ мусоидат кунад. Аз тарафи дигар, муҳити оилавии пур аз зӯроварӣ, низоъ, бетаваҷҷуҳӣ ё таассуби ифротӣ метавонад осебпазирии шахсро зиёд намояд. Аз ин рӯ, чораҳои пешгирикунанда набояд танҳо ба назорати рафтори фарзандон маҳдуд шаванд, балки дастгирии иҷтимоӣ, машварати равонӣ ва таҳкими муносибатҳои солими оилавиро низ дар бар гиранд.
Мактаб дар раванди пешгирии терроризм ва экстремизм ҳам метавонад ҳадафи таблиғоти ифротӣ қарор гирад ва ҳам ҳамчун муҳити муҳимми пешгирии барвақтӣ хизмат кунад. Татбиқи чораҳои пешгирикунанда дар муассисаҳои таълимӣ, тарбияи ватандӯстӣ, баланд бардоштани саводи иттилоотӣ ва таҳкими ҳамкории оилаву мактаб аз ҷумлаи самтҳои муҳимми ҳифзи наврасону ҷавонон аз таъсири идеологияҳои ифротӣ мебошанд.
Мактаб яке аз ниҳодҳои муҳимтарини иҷтимоӣ дар ташаккули тафаккури интиқодӣ, ҷаҳонбинӣ ва устувории маънавии насли наврас ба шумор меравад. Таъмини таҳсилоти босифат, тарбияи ватандӯстӣ ва рушди малакаҳои таҳлили иттилоот ба хонандагон имкон медиҳанд, ки иттилооти паҳншавандаро мустақилона арзёбӣ намуда, аз таъсири таблиғоти ифротӣ ҳифз шаванд.
Дар паёми худ Пешвои миллат таъкид кардаанд: «Дар шароити ҷаҳони пурҳаводиси муосир бисёр муҳим аст, ки ҷавонони мо мисли солҳои 90-уми асри гузашта фирефтаи таблиғоти неруҳои ифротгарои динӣ ва бадхоҳони миллати тоҷик нагарданд, ҳамеша зираку ҳушёр ва барои ҳимояи манфиатҳои халқи тоҷик ва давлати тоҷикон омода бошанд».
Ин таъкид зарурати ташаккули на танҳо донишҳои назариявӣ, балки малакаҳои тафаккури интиқодӣ, арзёбии эътимоднокии манбаъҳои иттилоотӣ ва рафтори масъулиятнокро дар фазои рақамӣ низ ба миён мегузорад. Дар ин раванд омӯзгорон бояд ба хонандагон тарзи шинохти иттилооти бардурӯғ, таблиғоти ифротӣ ва усулҳои ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои хатарнокро омӯзонанд.
Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар суханрониҳои худ борҳо таъкид кардаанд, ки терроризм ва экстремизм ба амнияти ҷаҳон ва ҳар як сокини сайёра таҳдид мекунанд. Ӯ ҳамчунин иброз доштаанд, ки «терроризм ватан, миллат ва мазҳаб надорад» ва ин падида «таҳдиде ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҷони ҳар як сокини сайёра» мебошад.
Мазмуни ин андеша дар он ифода меёбад, ки терроризмро набояд ба ягон миллат ё дини мушаххас нисбат дод. Чунин муносибат барои пешгирии таассуб, бадбинии гурӯҳӣ ва низоъҳои иҷтимоӣ аҳаммияти муҳим дорад. Ҳамзамон, он зарурати таҳкими эҳтироми байниҳамдигарӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамзистии осоиштаро дар ҷомеа таъкид менамояд.
Дар масъалаи муқовимат ба терроризм Пешвои миллат зарурати ҳамкории ҷомеаи ҷаҳониро таъкид намудаанд: «Мубориза бо терроризм ва экстремизм фароҳам овардани фазои боварӣ, эҳтиром ба манфиатҳои ҳамдигар ва муттаҳид шудани ҳамаи кишварҳои дунёро дар пешорӯи ин хатари умумӣ тақозо менамояд».
Дар шароити рушди технологияҳои иттилоотӣ интернет метавонад ҳам воситаи паҳн кардани дониш ва ҳам абзори таблиғоти ифротӣ гардад. Гурӯҳҳои экстремистӣ метавонанд аз шабакаҳои иҷтимоӣ ва дигар платформаҳои рақамӣ барои паҳн кардани ақидаҳои ифротӣ, барангехтани ихтилоф ва ҷалби ҷавонон истифода баранд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани саводи рақамӣ, ташаккули тафаккури интиқодӣ ва омӯзонидани усулҳои санҷиши иттилоот аз ҷумлаи воситаҳои муҳимми пешгирии таъсири чунин таблиғот мебошанд.
Ҷомеа низ дар пешгирии барвақтии экстремизм нақши муҳим дорад. Фазои солими иҷтимоӣ, иштироки фаъоли ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ, дастрасӣ ба таҳсилу касбомӯзӣ, фароҳам овардани имкониятҳои шуғл ва рушди фаъолияти фарҳангиву варзишӣ метавонанд ҳисси мансубият ба ҷомеа ва масъулияти шаҳрвандиро тақвият бахшанд. Ин омилҳо барои коҳиш додани эҳсоси канормонӣ ва осебпазирии иҷтимоӣ мусоидат мекунанд.
Ҳамкории оила, мактаб ва ҷомеа шарти муҳимми самаранокии чораҳои пешгирикунанда мебошад. Волидон, омӯзгорон, равоншиносон, кормандони иҷтимоӣ ва намояндагони ҷомеа бояд дар доираи ваколат ва масъулияти худ ҳамкорӣ намуда, барои ҳалли саривақтии мушкилоти иҷтимоӣ ва равонии наврасону ҷавонон мусоидат кунанд. Дар ин раванд муҳим аст, ки чораҳои пешгирикунанда ба эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон, ҳифзи шаъну шарафи шахс ва пешгирии табъиз асос ёбанд. Ҳамчунин, ҳар гуна нигаронӣ бояд боэҳтиёт ва дар асоси далелҳо баррасӣ шавад, на бар пояи овозаҳо ё тафовутҳои ақидавӣ.
Ҳамин тариқ, пешгирии барвақтии экстремизм раванди бисёрҷанба буда, аз оила оғоз ёфта, тавассути мактаб ва дигар ниҳодҳои ҷомеа идома меёбад. Таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин самт ба санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ҳуҷҷатҳои стратегӣ ва ҳамкории дохиливу байналмилалӣ такя мекунад. Самаранокии ин фаъолият аз ҳамоҳангии чораҳои тарбиявӣ, таълимӣ, иҷтимоӣ ва иттилоотӣ вобаста мебошад.
Хулоса, танҳо тавассути таҳкими арзишҳои оилавӣ, баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, рушди тафаккури интиқодӣ, баланд бардоштани саводи иттилоотӣ ва фароҳам овардани муҳити боэътимоду дастгиркунанда дар ҷомеа метавон заминаи устувори муқовимат ба экстремизм ва терроризмро фароҳам овард. Масъулияти муштараки оила, мактаб ва ҷомеа на танҳо барои пешгирии барвақтии ин падидаҳо, балки барои ташаккули насли соҳибмаърифат, ватандӯст, таҳаммулпазир ва масъулиятшинос аҳаммияти ҳалкунанда дорад.
М.Ғафорӣ,
омӯзгори Муассисаи давлатии таълимии
«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи
академик Бобоҷон Ғафуров»