ДОНИШ ВА МАОРИФ ДАР МЕҲВАРИ РУШДИ МИЛЛӢ
Суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати Рӯзи дониш ва Дарси сулҳро метавон аз ҷумлаи муҳимтарин баёнҳои сиёсиву иҷтимоии вобаста ба маориф арзёбӣ намуд. Арзиши ин суханронӣ пеш аз ҳама дар он зоҳир мегардад, ки масъалаи маориф на ҳамчун як бахши алоҳида, балки ҳамчун омили стратегӣ ва заминаи рушди устувори ҷомеа баррасӣ мешавад.
Дар шароити тағйирёбии босуръати ҷаҳон ва гузариш ба иқтисоди донишбунёд, сармояи асосии давлат инсон аст. Аз ин рӯ, сифати таҳсил ва сатҳи омодагии касбии насли ҷавон мустақиман ба иқтидори иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангии кишвар иртибот дорад. Аз ҳамин нуқтаи назар, таъкиди Пешвои миллат ба омода намудани мутахассисони воқеан соҳибкасб аҳамияти муҳим дорад. Мутахассис на бо диплом, балки бо маҷмуи дониш, малака, тафаккури таҳлилӣ ва қобилияти татбиқи дониш дар амал муайян карда мешавад.
Дар ин раванд мафҳуми сифати таҳсил низ бояд аз диди муосир арзёбӣ гардад. Ҳадафи таълим танҳо азхуд намудани маҷмуи муайяни маълумот нест. Вазифаи муҳимтарини он ташаккули қобилияти мустақилона андешидан, таҳлил кардан, ҳалли масъала пешниҳод намудан ва масъулиятшиносӣ мебошад. Маҳз чунин муносибат метавонад мактаб ва донишгоҳро аз муҳити одии интиқоли дониш ба фазои ташаккули шахсияти комил табдил диҳад.
Ҳамакнун таҳаввулоти технологӣ ин масъулиятро боз ҳам бештар кардааст. Паҳншавии технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ муносибати анъанавӣ ба дониш ва манбаъҳои иттилоотро тағйир медиҳанд. Имрӯз масъала на танҳо дастрасӣ ба иттилоот, балки қобилияти арзёбии эътимоднокии он, таҳлил ва истифодаи мақсадноки иттилоот мебошад. Аз ин рӯ, маорифи муосир бояд дар баробари саводи фаннӣ, саводи иттилоотӣ ва технологиро низ ташаккул диҳад.
Дар чунин шароит нақши омӯзгор низ тағйир меёбад. Омӯзгори асри нав бояд на танҳо соҳиби дониши касбӣ, балки таҳлилгар, роҳнамо ва муҳаррики фаъолияти зеҳнии хонанда бошад. Таҷрибаи педагогӣ нишон медиҳад, ки муҳити воқеии донишомӯзӣ ҳамон вақт ташаккул меёбад, ки омӯзгор худ фарҳанги омӯзиши пайвастаро намунаи амал қарор диҳад. Пайванди Рӯзи дониш бо Дарси сулҳ низ дорои маънои амиқи иҷтимоӣ мебошад. Сулҳу субот шарти ибтидоии рушди илм, маориф ва фарҳанганд. Дар навбати худ, маорифи босифат яке аз воситаҳои муассири ташаккули ҷаҳонбинии солим, худшиносии миллӣ ва фарҳанги сулҳпарварӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, тарбияи насли донишманд бояд ҳамзамон бо тарбияи ҳисси масъулият дар назди ҷомеа ва давлат сурат гирад.
Мусаллам аст, ки сармоягузорӣ ба маориф сармоягузорӣ ба ояндаи миллат аст. Ҳар қадар сифати сармояи инсонӣ баланд бошад, ҳамон қадар имкониятҳои рушди иқтисодӣ, илмӣ ва иҷтимоии давлат васеъ мегарданд. Бинобар ин, суханронии Пешвои миллатро метавон ҳамчун таъкиди зарурати гузариш аз маорифи танҳо «донишдиҳанда» ба маорифи «донишофар», аз таълими иттилоотӣ ба таълими ташаккулдиҳандаи тафаккур арзёбӣ намуд.
Дар ниҳоят, Рӯзи дониш бояд барои аҳли маориф танҳо оғози соли таҳсил набошад. Он бояд фурсати бознигарии масъулияти касбӣ ва иҷтимоии мо бошад. Зеро сифати ояндаи миллат аз сифати инсонҳое вобаста аст, ки имрӯз дар мактаб ва донишгоҳ тарбия меёбанд.
Ҳамин тавр, муҳтавои суханронии Пешвои миллат ба муносибати Рӯзи донишро метавон ҳамчун таъкиди зарурати ташаккули ҷомеаи донишбунёд ва сармояи инсонии рақобатпазир арзёбӣ намуд. Дар ин раванд маориф на танҳо ниҳоди таълимӣ, балки омили стратегии рушди давлат ва шаклдиҳандаи ҷаҳонбинии насли нав мебошад. Барои аҳли илму маориф ва, махсусан, муҳаққиқону омӯзгорон ин раванд масъулияти бештареро тақозо мекунад: на танҳо дониш додан, балки қобилияти андешидан, таҳлил кардан, эҷод намудан. Зеро дар ниҳоят, сатҳи рушди миллатро на шумораи дипломҳо, балки сифати тафаккур, маърифат ва касбияти инсонҳое муайян мекунанд, ки фардои кишварро месозанд. Аз ин нуқтаи назар, Рӯзи дониш на танҳо оғози соли таҳсил, балки фурсати бознигарии масъулияти мо дар назди илму маърифат, ҷомеа ва ояндаи миллат аст.
Мафтуна Исмоилова,
сармуаллими кафедраи журналистика ва назарияи тарҷума