МАСИРИ ДАВЛАТСОЗӢ ВА РУШДИ УСТУВОРИ ТОҶИКИСТОН ДАР 35 СОЛИ СОҲИБИСТИҚЛОЛӢ
9 сентябри соли 1991 дар таърихи давлатдории навини тоҷикон рӯйдоди сарнавиштсоз ба вуқуъ пайваст. Бо эълони Истиқлолияти давлатӣ ва таъсисӣ, ормони деринаи миллати тоҷик яъне соҳибдавлатӣ ва худидоракунӣ амалӣ гардид. Ин санаи муҳимму муқаддас ҳамасола ҳамчун таҷлил шуда, рамзи озодӣ, худшиносӣ ва масъулияти таърихии мардум гардидааст. Тайи 35 сол Тоҷикистон роҳи пурпечутоб, вале пурифтихорро тай намуда, аз марҳалаи буҳрон ба сӯи субот ва аз субот ба сӯи рушд қадам гузошт.
Истиқлолият барои Тоҷикистон на танҳо тағйири мақоми ҳуқуқӣ, балки оғози марҳалаи нави давлатсозӣ буд. Дар солҳои нахустин кишвар бо мушкилоти ҷиддии сиёсӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид. Низоъҳои дохилӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ (1992-1997) ба ҳаёти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ таъсири манфӣ расонданд. Бо вуҷуди ин, иродаи миллӣ ва хиради сиёсӣ имкон дод, ки роҳи сулҳ интихоб гардад.
Имзои соли 1997 оғози давраи нави таърихӣ гардид. Ин санад заминаи барқарорсозии сулҳу субот ва ваҳдати миллиро фароҳам овард. Дар таҳкими сулҳ ва бунёди пояҳои давлатдории муосир саҳми Президенти кишвар назаррас арзёбӣ мешавад. Маҳз тавассути сиёсати ваҳдатгароёна ва тадбирҳои пайгирона, сохторҳои давлатӣ такмил ёфта, низоми идоракунии кишвар муназзам гардид. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ташкили ниҳодҳои ҳокимияти давлатӣ, таҳкими ҳокимияти қонун ва рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ аз ҷумлаи қадамҳои муҳимми ин марҳала буданд. Тоҷикистон ҳамчун субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ ба арсаи ҷаҳонӣ ворид гардида, бо кишварҳои гуногун робитаҳои дипломатӣ барқарор намуд.
Пас аз барқарории сулҳ, таваҷҷуҳи асосӣ ба эҳёи иқтисоди миллӣ равона шуд. Ислоҳоти бозорӣ, хусусигардонӣ ва ташкили муҳити мусоиди сармоягузорӣ барои рушди бахши хусусӣ замина гузоштанд. Кишвар тадриҷан аз иқтисоди вобаста ба як модели гуногунсамти рушд гузашт. Яке аз самтҳои стратегии сиёсати давлатӣ расидан ба истиқлолияти энергетикӣ буд. Тоҷикистон дорои захираҳои фаровони гидроэнергетикӣ мебошад ва истифодаи оқилонаи онҳо барои рушди саноат ва беҳбуди сатҳи зиндагӣ аҳаммияти калидӣ дорад. Сохтмони ҳамчун иншооти бузурги аср иқтидори энергетикии кишварро афзоиш дода, барои таъмини амнияти энергетикӣ ва содироти неруи барқ замина фароҳам меорад.
Илова бар ин, бунёди роҳҳои байналмилалӣ, нақбҳо ва пулҳо имконияти пайвастшавии минтақаҳои кишварро беҳтар кард. Тоҷикистон аз кишвари дорои роҳҳои маҳдуд ба кишвари транзитӣ табдил ёфта, мавқеи ҷуғрофии худро ба манфиати рушди иқтисодӣ истифода мебарад. Саноати сабук, кишоварзӣ ва соҳаи хизматрасонӣ низ рушд намуда, ҷойҳои нави корӣ таъсис дода шуданд.
Давлати соҳибистиқлол аз рӯзҳои аввал рушди сармояи инсониро яке аз самтҳои афзалиятнок эълон намуд. Дар соҳаи маориф ислоҳоти пайваста амалӣ гардида, заминаи ҳуқуқии он тавассути таҳким ёфт. Сохтмони муассисаҳои нави таълимӣ, таҷдиди барномаҳои таълимӣ ва ворид намудани технологияҳои муосир ба баланд бардоштани сифати таҳсил мусоидат карданд.
Шумораи донишгоҳҳо ва марказҳои илмӣ афзуда, ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи маориф густариш ёфтанд. Таваҷҷуҳ ба омӯзиши фанҳои дақиқ, технологияҳои иттилоотӣ ва забонҳои хориҷӣ бештар гардид, ки ин омил ба рақобатпазирии ҷавонон дар бозори меҳнат мусоидат менамояд.
Дар соҳаи тандурустӣ низ пешрафтҳои назаррас ба даст омаданд. Сохтмони беморхонаҳо ва марказҳои ташхисӣ, ҷорӣ намудани барномаҳои миллӣ оид ба ҳифзи саломатии модару кӯдак ва мубориза бо бемориҳои сироятӣ сатҳи хизматрасонии тиббиро беҳтар намуданд. Барномаҳои иҷтимоӣ барои дастгирии қишрҳои ниёзманд ва нафақахӯрон татбиқ гардиданд.
Истиқлолият ба эҳёи арзишҳои фарҳангӣ ва таърихии миллат заминаи мусоид фароҳам овард. Арҷгузорӣ ба мероси ниёгон, бузургдошти шахсиятҳои таърихӣ ва таҷлили ҷашнҳои миллӣ омили муҳимми таҳкими худшиносӣ гардид. Наврӯз, Меҳргон ва дигар суннатҳои миллӣ бо шукӯҳ таҷлил шуда, фарҳанги тоҷикон дар сатҳи байналмилалӣ муаррифӣ мегардад.
Эҳёи забони давлатӣ, рушди адабиёт ва санъат, фаъолияти театрҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ ба ғанӣ гардидани ҳаёти маънавии ҷомеа мусоидат намуданд. Ин раванд нишон медиҳад, ки истиқлолият танҳо падидаи сиёсӣ нест, балки заминаи эҳёи маънавӣ ва фарҳангии миллат низ мебошад.
Дар 35 соли истиқлолият Тоҷикистон сиёсати хориҷии мутавозин ва «дарҳои кушода»-ро пеш гирифт. Кишвар бо созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда, дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ саҳм мегузорад. Аз ҷумла, ташаббусҳои байналмилалӣ дар соҳаи об ва ҳифзи пиряхҳо, ки аз ҷониби Тоҷикистон пешниҳод шудаанд, дар арсаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфтаанд. Мавқеи фаъоли кишвар дар масъалаҳои тағйирёбии иқлим, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва таъмини амнияти минтақавӣ нуфузи онро дар ҷомеаи байналмилалӣ тақвият бахшидааст. Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳдӯст ва ташаббускор эътироф гардидааст.
Ҳамин тавр, сию панҷ соли Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон давраи ташаккули давлатдории муосир, таҳкими ваҳдати миллӣ ва рушди устувор ба ҳисоб меравад. Аз марҳалаи душвори буҳронӣ то расидан ба суботи сиёсӣ ва пешрафти иқтисодӣ кишвар роҳи пуршарафро тай намуд. Имрӯз вазифаи муҳимми ҷомеа ҳифзи дастовардҳои истиқлолият, рушди иқтисоди рақамӣ, саноатикунонии босуръат ва тарбияи насли соҳибмаърифат мебошад. Истиқлолият неъмати бебаҳо ва рамзи шарафи миллӣ аст. Ояндаи дурахшони Тоҷикистони соҳибистиқлол аз ваҳдат, заҳмати созанда ва масъулияти шаҳрвандии ҳар як фарди ҷомеа вобаста мебошад. 35-солагии Истиқлолият на танҳо ҷашни таърихӣ, балки марҳалаи нави эътимод ба фардои ободу осудаи кишвар аст.
Таҳмина Солиева,
муаллими калони кафедраи тарҷума ва грамматикаи
забони англисии факултети забонҳои хориҷии
Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии
Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»