Фарҳанги истифодабарии шабакаҳои иҷтимоӣ ва эмин нигоҳ доштани ҷомеа аз хатарҳои ҷаҳонӣ
Дар ҷаҳони муосир шабакаҳои иҷтимоӣ ба як ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёти ҷавонон табдил ёфт. Бояд эътироф кард, ки шабакаҳои иҷтимоӣ барои муошират, мубодилаи иттилоот ва рушди худшиносии ҳар як фард имкониятҳои беназир фароҳам меоранд. Бо вуҷуди ин, хатарҳои ҷиддии марбут ба истифодаи ин пойгоҳҳо, аз ҷумла паҳншавии маълумоти бардурӯғ, ифротгароӣ ва дигар таҳдидҳои глобалӣ мавҷуданд. Барои давлат ва миллатҳои нисбатан хурд, ки ҳатто дар фазои маҷозӣ дар як сатҳ бо абарқудратҳо истодан мушкил аст, хатарҳои иттилоотӣ низ ба як мушкилии замони муосир мубаддал шудааст. Махсусан, шабакаҳои иҷтимоӣ барои таъсир расонидан ба мафкураи мардум аз ҷониби қувваҳои берунӣ самаранок истифода мешавад. Биноан лозим аст, ки ҳар як фарди ватандҳсту миллатпарвар бояд фарҳанги истифодабарии шабакаҳои иҷтимоиро дуруст аз худ кунад ва эмин нигоҳ доштани ҷомеа аз хатарҳои ҷаҳонӣ ҳиссагузор бошад.
Қадами аввал барои истифодаи бехатари шабакаҳои иҷтимоӣ огоҳӣ аз таҳдидҳои эҳтимолӣ мебошад. Ҷавонон бояд дарк кунанд, ки мундариҷаи дар интернет нашршуда ҳам муфид ва ҳам хатарнок буда метавонад. Паҳн кардани иттилооти бардурӯғ, ақидаҳои ифротгароёна ва таблиғоти хушунатомез метавонад ба зеҳни корбарон таъсири назаррас расонад. Дар робита ба ин, зарур аст, ки маъракаҳои иттилоотӣ гузаронем, ки дар он хатарҳо ва оқибатҳои истифодаи нодурусти пойгоҳҳои иҷтимоиро шарҳ диҳем. Инкишоф додани тафаккури интиқодӣ низ муҳим аст, то ҷавонон мустақилона иттилоотро баҳогузорӣ карда тавонанд.
Омӯзиши саводнокии медиа як ҷанбаи муҳими эҷоди фарҳанги шабакаҳои иҷтимоӣ мебошад. Муассисаҳои таълимӣ бояд дар барномаҳои худ курсҳоеро дар бар гиранд, ки ба донишҷӯён аз нигоҳи интиқодӣ таҳлили иттилоот, фарқи байни далелу ақидаҳо ва ошкор сохтани манипуляция ва таблиғро ёд медиҳанд. Барномаҳои саводнокии ВАО ба ҷавонон кӯмак мекунад, ки на танҳо дар фазои рақамӣ бехатар паймоиш кунанд, балки иштирокчиёни фаъоли ҳаёти ҷамъиятӣ гарданд. Донистани чӣ гуна ошкор кардани маълумоти бардурӯғ онҳоро аз таъсири мундариҷаи манфӣ муҳофизат мекунад.
Шабакаҳои иҷтимоӣ метавонад ҳамчун воситаи пурқувват барои паҳн кардани мундариҷаи мусбӣ хидмат кунад. Созмонҳои давлатӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ ва фаъолон метавонанд аз ин пойгоҳҳо барои тарғиби арзишҳои таҳаммулпазирӣ, иштироки шаҳрвандӣ ва кӯмаки мутақобила истифода баранд. Таъсиси ҷамоатҳои бахшида ба корҳои хайр, волонтёрӣ ва ташаббусҳои фарҳангӣ барои муттаҳид шудани ҷавонон дар атрофи ғояву амалҳои созанда мусоидат мекунад. Чунин ҷамоатҳо метавонанд ҳамчун як вазн бар зидди ғояҳои ифротгароӣ хидмат кунанд ва барои ҷавонон алтернативаҳои мусбат пешниҳод кунанд.
Ҳифзи бомуваффақияти ҷомеа аз таҳдидҳои ҷаҳонӣ иштироки фаъолонаи тамоми қишрҳои аҳолиро тақозо мекунад. Ҷалби волидайн, омӯзгорон ва пешвоёни афкор дар муколама дар бораи истифодаи бехатари шабакаҳои иҷтимоӣ ба фароҳам овардани муҳити солим барои ҷавонон мусоидат мекунад. Шарикӣ миёни сохторҳои давлатӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ ва муассисаҳои таълимӣ таҳияи барномаҳои фарогир барои ҳифзи ҷавонон аз таъсири манфиро таъмин хоҳад кард. Чунин талошҳо ба ташаккули шуури ҷамъиятӣ, ки қодир ба муқобила бо тақаллуб ва маълумоти бардурӯғ муқовимат мекунанд, мусоидат мекунад.
Барои ҳифзи самараноки ҷомеа, фароҳам овардани муҳити амни рақамӣ муҳим аст. Аз ҷумла таҳияи чаҳорчӯби қонунгузорие, ки ба мубориза бо таҷовузи киберӣ, паҳншавии мундариҷаи ифротгароӣ ва нақзи дахолатнопазирӣ нигаронида шудааст. Кӯшишҳои муштараки мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва платформаҳои интернетӣ бояд ба назорат ва бастани мундариҷаи хатарнок ва инчунин таъмини амнияти корбарон равона карда шаванд. Шаффофияти амал ва ҳамкорӣ бо ҷомеаи шаҳрвандӣ ба афзоиши эътимод ба чунин тадбирҳо мусоидат мекунад .
Дар интихо бояд гуфт, ки фарҳанги шабакаҳои иҷтимоӣ дар Тоҷикистон бояд бар пояи огоҳӣ, омӯзиш ва мундариҷаи мусбат бунёд шавад. Танҳо бо саъю кӯшиши муштараки давлат, ҷомеа ва ҷавонон мо метавонем аз таҳдидҳои глобалӣ, таъмини амният ва некӯаҳволии ҷомеа дар асри рақамӣ ҳимояи устувор эҷод кунем. Муҳим аст, ки ҷавонон иштирокчии фаъоли ин раванд гарданд ва нақши худро дар эҷоди муҳити амни рақамӣ дарк кунанд. Ташаккули фарҳанги солими шабакаҳои иҷтимоӣ на танҳо ба таҳкими ҷомеа, балки ба ташаккули масъулияти шаҳрвандӣ ва фаъолнокии ҷавонон низ мусоидат мекунад.
Мелибоев Озод, омӯзгори кафедраи фарҳангшиносии МТД "ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»