Таъсири терроризм ба солимии равонии мактаббачагони хурдсол
Усмонзода Д.А.- декани факултети таҳсилоти ибтидоӣ ва педагогикаи махсус,
Қодирова М.А.– омўзгори факултети таҳсилоти ибтидоӣ ва педагогикаи махсус
Таърихан терроризм дар манотиқи мухталифи ҷаҳон ба вуҷуд омада, то ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001 ба Иёлоти Муттаҳида мушкилоти маҳаллӣ маҳсуб мешуд.Пас аз ҳодисаи 11-уми сентябри соли 2001 терроризм ба як масъалаи ҷаҳонӣ табдил ёфт, зеро таърифи он аз амали хушунатомези як гурӯҳи мардуми маҳаллӣ алайҳи ҳукумати худ барои манфиатҳои сиёсӣ ба амали хушунатбори мардуми як кишвар алайҳи кишвари дигар барои ҷалби таваҷҷӯҳи сиёсӣ табдил ёфт. Аз сабаби он, ки терроризм аз як падидаи маҳаллӣ ба падидаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст, миқёси он ба ҳолати ҷанг монанд шудааст.
Амалҳои террористӣ ба инсон, алалхусус ба кӯдакони саросари ҷаҳон таъсир мерасонанд ва талаботро ба хизматрасонии равонӣ барои кӯмак ба онҳо эҷод мекунанд, ки чунин хизматрасониҳоро кӯмак ба одамон дар мубориза бо эҳсосоти худ пас аз аз сар гузаронидани ҳамлаҳои террористӣ ном мебаранд.
Терроризм на танҳо ба қурбониёни худ зарар мерасонад, балки барои доираи васеи одамон(новбастааз минтаќаи љойгиршавӣ) низ оқибатҳои ногуворро ба миён меорад. Хусусияти хоси терроризм дар он аст, ки пешгӯӣ кардан ғайриимкон буда, кай, дар куҷо ва чӣ гуна рух медиҳад ва аз ҷониби кӣ анҷом мешавад, номуайян аст. Ин хусусияти амалҳои террористӣ ҳам калонсолон ва ҳам кӯдаконро водор мекунад, ки ҳамеша дар ҳолати парешонӣ, изтироб, нотавонӣ ва ноумедӣ зиндагӣ кунанд.
Саволномае, ки аз ҷониби Шустер (рўзноманигор, 2001) гузаронида шуд, нишон дод, ки 44% калонсолон ва 35% кӯдакон дар робита ба ҳамлаҳои террористии 11 сентябр аломатҳои асосии стрессро эҳсос кардаанд. Паскуали (муаррих ва журналисти итолянӣ, 2003) қайд кард, ки пас аз ду моҳи ҳамлаҳои террористии 11 сентябр дар Иёлоти Муттаҳида истеъмоли ғайриқонунии маводи мухаддир, бехобӣ, депрессия ва изтироби умумӣ афзоиш ёфтааст. Гарчанде ки шумораи бештари нишонаҳо дар Ню Йорк ва атрофи он мушоҳида мешуданд, одамон дар саросари кишвар чунин аломатҳоро эҳсос мекарданд. Инчунин, Шмидт (соҳибкор, директори генералии ширкати Google.) ва Винтерс (2002, актёри амрикоӣ ) қайд карданд, ки террористони 11-уми сентябр на танҳо биноҳоро хароб карданд, балки захмҳои равониро низ ба бор оварданд. Зиёда аз вайрон кардани биноҳо, онҳо рӯҳияи амрикоиро хароб карда, ба афзоиши доруҳо барои анксиолитикҳо ва антибиотикҳо ишора мекунанд. Ду сол пас аз ҳамлаҳо, баъзе одамон то ҳол аз ихтилоли стресси пас аз осеб ва ихтилоли умумии изтироб азият мекашиданд ва бисёриҳо изтироб ва фишори марбут ба эҳтимолияти ҳамлаҳои ояндаро аз сар мегузаронданд.
Кӯдакон дар саросари ҷаҳон ба шаклҳои гуногуни зӯроварӣ дучор мешаванд ва вобаста ба сатҳи инкишофи онҳо аксар вақт аксуламалҳои стрессҳои осебпазир ва доираи васеи эҳсосотро инкишоф медиҳанд. Зӯроварию терроризм аксар вақт боиси сар задани ҳодисаҳои манфии ҳаёт, аз ҷумла талафоти наздикон, муҳоҷиршавӣ, набудани сохтори таълимӣ ва тағйироти шадид дар реҷаҳои рӯзмарра ва арзишҳои иҷтимоӣ мегардад. Ин талафот, мушкилот ва стрессҳои сершумор ба мағзи сар, ақл ва ҷисми кӯдакон таъсири манфӣ мерасонанд.
Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки кӯдакони синни мактабӣ (6-12 сола) дар хаёлоти худ ҳодисаҳои осебпазирро фаъолона иҷро мекунанд. Масалан, кӯдакон метавонанд тасаввур кунанд, ки волидони худро наҷот медиҳанд ва ҳамлагаронро нобуд месозанд. Азбаски бозӣ ва реаниматсия дар ин синну сол хеле инкишоф ёфтааст, кӯдакон қодиранд нақшаи амалиёти дохилии худро барои мубориза бо оқибатҳои осеби равонӣ бо роҳи баргардонидани ҳодисаи осебпазир дар хаёлоти худ ва тасаввур кардани анҷоми хушбахтӣ таҳия кунанд. Дар натиҷа, қобилияти мубориза бо осеби равонӣ тавассути фантазия ба кӯдак кӯмак мекунад, ки бо эҳсоси нотавонӣ мубориза барад.
Терроризм мушкилоти бузурги замони мост. Шахсоне, ки ба амалҳои террористӣ даст мезананд, нисбат ба ҷомеа бадбинӣ доранд, осеби равонӣ аз синни кўдакӣ дидаанд, зери таъсири касе ва гуруҳе ќарор доранд, хоҳиши бартарӣ доштан аз дигаронро доранд. Ин афрод худбаҳодиҳии паст дошта, аз љиҳати равони шикастаанд, дӯст надоранду муносибати бад бо волидайн ва хоҳиши гирифтани ќасд аз дигарон онҳоро ҳамроҳӣ мекунад. Бинобар ин роххои халли ин масъаларо чустучу карда, барои ичрои он шароити зарурӣ фарохам овардан лозим аст. Ин омилҳо, пеш аз такмили қонунҳо дар соҳаи терроризм ва ифротгароӣ, такмили фаъолияти маќомоти ќудратӣ ва ниҳодҳои амниятӣ дар мубориза бо терроризму ифротгароӣ ва назорати афроди эҳтимолӣ мебошад. Гузаронидани корҳои санҷишиву фаҳмондадиҳии муассисаҳои таълимӣ якҷоя бо мақомоти назоративу ќудратӣ, амният, Вазорати ҳолатҳои фавқулодда, шўъбаҳои корҳои дохилӣ ва ѓайра яке аз омилҳои мусоид маҳсуб меёбад [6. 11].
Дар тӯли чандин ҳазорсолаи тамаддуни башарӣ амалҳои террористӣ аз ҷониби давлатҳои гуногун, гурӯҳҳои динӣ, созмонҳои сиёсӣ ва ҷомеаҳои ҷиноӣбо усулҳоигуногун ба амал бароварда мешуданд. Дар тӯли асри 20 ҷунбишҳои махсуси сиёсӣ ташаккул меёбанд, ки манфиатҳои худро то сатҳи ҷаҳонӣ паҳн намуда, даъвоҳои худро фаъолона пешниҳод мекунанд ва дар баробари ин онхо найрангхои террористиро фаъолона истифода мебаранду аз рӯи тартиби ташаккули онҳо ҷунбиши байналмилалии неофашистӣ ва радикализми исломӣ мебошанд. Ин ҷунбишҳо аз давлатҳои алоҳидаи пешбари сарпарасте иборатанд, ки террористонро бо ҳама чизҳои зарурӣ таъмин мекунанд ва созмондиҳандагони бевоситаи терроризм, инчунин доираи васеи созмонҳои инфиродии террористӣ дар саросари ҷаҳон, дар кишварҳое, ки ҳадафи густариши сиёсии ин созмонҳои террористӣ мебошанд. Баъзе террористони дирӯз ба пешвоёни қонунии сиёсии имрўз табдил ёфтанд. Дастгирии террористон дар сатҳи давлатӣ як ҷузъи фаъолияти байналмилалии як қатор давлатҳои пешрафта гардидааст ва ин андешаҳоро ҳодисаҳои солҳои охирисботмесозад.
Пешрафти техникӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ пайваста ҳамчун манбаи иғвогариҳои террористӣ баромад мекунанд. Шабакаи иттилоотию телекоммуникатсионии Интернет (минбаъд – Интернет) яке аз омилҳои асосии фаъолсозии густариши ифротгароӣ ва терроризм мебошад. Шумораи зиёди сайтҳое, ки номгўяшон рӯз то рӯз меафзояд, ҳар кас метавонад дар онҳо озодона сабти ном шавад, ҳамчун маркази таблиғи ғояҳои террористӣ баромад мекунад. Интернет дастрасӣ ба аудиторияи васеъ ва қобилияти интишори маълумоти муфассалро дар бораи ҳадафҳо ва вазифаҳои шахсӣ фароҳам меорад. Гузашта аз ин, ҷалб дар чунин муҳити хеле муассир рўз аз рўз вусъат ва суръати шадид мегирад.
Маъруфияти шабакаҳои иҷтимоӣ ба як қатор омилҳо вобаста аст: формати нави фаъолияти ВАО дар Интернет; назорати суст аз љониби маќомоти ќудратӣ; дорои потенсиали баланди сафарбаркунӣ (масалан, агар таҳримҳо дар шакли бастани гурӯҳ дар шабакаи иҷтимоӣ барои вайрон кардани қонунгузории кишвар татбиқ карда шаванд, таъсис додани гурӯҳ бо мундариҷаи шабеҳ душвор аст); ба таври фаврӣ љой додани маълумот; ба таври фаврӣ ташкил намудани љамъият ва ё гурўҳи манфиатдормусоидат мекунад[7.32].
Ба ҷуз аз шароити мусоиди интернет, як сабаби дигари зуҳури муносибатҳои террористӣ дар наврасон тамасхур аз ҷониби ҳамсолон аст, ки боиси эҳсосоти манфӣ, аз қабили хашму ғазабу нафрат мегардад ва боиси оқибатҳои ногувор мегардад. Ҳодисаҳои чандинкаратаи тирпарронӣ дар байни наврасон(дар давлатҳои Ғарб бештар ба мушоҳида мерасад) шаҳодати фикри болоист ва бори дигар собит мекунад, ки наврасон бинобар синну сол, хусусиятҳои психофизиологӣ ва ҳиссиёти шадиди равонӣ доштанашонпадидаҳои равшанро меҷӯянд ва мустақилона қарорҳои дуруст қабул карда наметавонанду ба домитеррористон меафтанд.
Дар доираи сабабҳои ошкоршудаи терроризм дар байни наврасон масъалаи муқовимат бо терроризм ва аз байн бурдани сабабҳои пайдоиши он ба миён меояд. Яке аз самтҳои асосии мубориза бар зидди зуҳуроти террористӣ дар ҷомеаи муосир истифодаи тадбирҳои пешгирикунанда, аз ҷумла чорабиниҳои тарбиявӣ ва таблиғотӣ мебошад. Шарти ташкили самараноки мубориза бар зидди терроризм пешакӣ омода намудани қувва ва воситаҳои субъектҳои зиддитеррористӣ барои рафъи амали террористӣ мебошад.
Пешгирии ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон, бахусус ифротгароӣ ва терроризми ҷавонон гарави устувори ҷомеаи оянда аст, зеро маҳз насли ҷавон барои рушди ҷомеа иқтидор дорад. Самтҳои асосии ин соҳа дар сатҳи давлатӣ гузаронидани корҳои профилактикӣ, тарғиби волоияти қонун ва қонун дар ҷомеа, такмили танзими ҳуқуқӣ, таҳкими низоми ҳифзи ҳуқуқ ва қувваҳои мусаллаҳи кишвар мебошанд. Самтҳои афзалиятноки пешгирии ифротгароӣ ва терроризми ҷавонон бояд таълими босифати насли наврас, тарғиби ватандӯстӣ дар байни наврасон, таъмини амнияти иттилоотӣ, ҳифзисаломатӣ, рушди ахлоқию маънавӣ, ташаккули таҳаммулпазирӣ нисбат ба намояндагони халқҳои хориҷӣ ва динҳои гуногун маҳсуб меёбад.
Руйхати адабиёт:
1. Абазов А.Б. Профилактические меры по противодействию радикализму и экстремизму в молодежной среде // Журнал прикладных исследований. Нальчик. - 2021. С. 168-171.
2. Антонян Ю. М. Формирование личности в детстве и корыстное преступное поведение подростков // Lex Russica. Мск. - 2017. – С. 115-122.
3. Антонян Ю.М. Личностные характеристики преступников: монография. Москва: ЮНИТИ-ДАНА. - 2017. – С. 311.
4. Бураева Л.А. Об актуальных проблемах противодействия молодежному экстремизму в глобальной сети // Пробелы в российском законодательстве. Нальчик. - 2021. - С. 29-33.
5. Войс [Электронный ресурс] // Режим доступа: https://www.thevoicemag.ru/social/incidents/strelb...
6.Известия [Электронный ресурс] // Режим доступа:https://iz.ru/1496582/2023-04-11/za-god-v-rossii-p...
7.Интерфакс [Электронный ресурс] // Режим доступа: https://www.interfax.ru/russia/897807