РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ ВА ТАРБИЯИ ҶАВОНОН ДАР РУҲИЯИ МИЛЛӢ
Дар таърихи ҳар як миллат санаҳое мавҷуданд, ки аҳаммияти онҳо аз доираи як ҷашни тақвимӣ берун рафта, ба рамзи марҳилаи муҳими давлатдорӣ, худшиносии миллӣ ва сарнавишти таърихии ҷомеа табдил меёбанд. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳамасола 16 ноябр таҷлил мегардад, аз ҷумлаи чунин санаҳои муҳим ба шумор меравад. Ин рӯз имкон фароҳам меорад, ки масъалаҳои ташаккули давлатдории миллӣ, таҳкими истиқлоли давлатӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва тарбияи насли ҷавон мавриди баррасӣ қарор гиранд.
Тибқи маълумоти Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 16 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон бори нахуст дар мақоми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди халқ ва Ватан савганд ёд карданд. Баъдан, бо ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар гардид.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, густариши фазои иттилоотӣ ва тағйирёбии муносибатҳои иҷтимоӣ масъалаи тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи миллӣ аҳаммияти хосса пайдо мекунад. Зеро ҷавонон на танҳо идомадиҳандагони анъанаҳои миллӣ, балки иштирокчиёни фаъоли равандҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии ҷомеа мебошанд. Аз ин рӯ, ташаккули ҳисси ватандӯстӣ, худшиносӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ бояд яке аз самтҳои муҳими фаъолияти муассисаҳои таълимӣ ва сохторҳои кор бо ҷавонон бошад.
Ҷавонон дар ҳар давру замон ҳамчун нерӯи созанда ва ояндасози ҷомеа эътироф гардидаанд. Пешрафти давлат, ҳифзи дастовардҳои истиқлол ва рушди фарҳангу тамаддун аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ, маърифати сиёсӣ ва масъулияти шаҳрвандии насли ҷавон вобастагии зиёд дорад.
Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ба масъалаи ҷавонон ва истифодаи самараноки нерӯи зеҳнию маънавии онҳо таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Дар ин замина, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷавонон ва сиёсати давлатии ҷавонон», ки 23 декабри соли 2021 қабул гардидааст, асосҳои ҳуқуқӣ ва ташкилии сиёсати давлатиро дар самти ташаккул ва камолоти ҷавонон муайян мекунад. Дар қонун тарбияи шаҳрвандӣ, таҳкими ҳувияти миллӣ ва ҷалби ҷавонон ба ҳаёти иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва сиёсии кишвар аз вазифаҳои асосии сиёсати давлатии ҷавонон арзёбӣ шудаанд. Ин муқаррарот нишон медиҳанд, ки тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи миллӣ танҳо вазифаи оила ё муассисаи таълимӣ нест. Он раванди фарогир буда, иштироки давлат, ҷомеа, муассисаҳои таълимӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва худи ҷавононро тақозо менамояд.
Ҷавони дорои ҷаҳонбинии миллӣ бояд таърихи халқи худро донад, забони давлатиро эҳтиром кунад, ба мероси фарҳангии гузаштагон арҷ гузорад ва дар баробари ҳуқуқҳои худ масъулиятҳои шаҳрвандиро низ дарк намояд. Ҳамзамон, ҳувияти миллӣ набояд танҳо бо донистани таърих ё риояи расму оин маҳдуд гардад. Он бояд дар рафтору муносибат, масъулиятшиносӣ, эҳтиром ба қонун, муносибати нек ба дигарон ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа таҷассум ёбад.
Таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои омӯзиши таърихи давлатдории навини тоҷикон ва дарки аҳаммияти истиқлоли давлатӣ заминаи муносиб фароҳам меорад. Ин сана метавонад ҳамчун фурсати муҳими маърифатӣ барои шиносоии ҷавонон бо марҳилаҳои ташаккули сохторҳои давлатӣ, раванди таҳкими сулҳу субот ва нақши ниҳодҳои давлатдорӣ дар ҳаёти ҷомеа истифода шавад.
Дар ин раванд муҳим аст, ки ҷавонон таърихи кишварро на танҳо аз рӯйи санаҳо ва воқеаҳо омӯзанд, балки сабабу натиҷа ва рӯйдодҳои таърихиро низ таҳлил намоянд. Донистани таърихи давлатдорӣ ба насли ҷавон имкон медиҳад, ки арзиши сулҳ, ваҳдати миллӣ, суботи сиёсӣ ва истиқлолияти давлатиро амиқтар дарк кунад.
Ватандӯстӣ пеш аз ҳама дар муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба қонун, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва омодагӣ ба хизмати содиқона ба ҷомеа зоҳир мегардад. Он ҳамчунин масъулияти ҳар як ҷавонро барои баланд бардоштани сатҳи дониш, азхуд кардани касбу ҳунар, истифодаи самараноки имкониятҳои таҳсил ва иштирок дар корҳои созандагиро дар бар мегирад.
Аз ин лиҳоз, таҷлили Рӯзи Президент бояд на танҳо бо баргузории чорабиниҳои тантанавӣ маҳдуд шавад, балки ба муҳокимаи масъалаҳои муҳими давлатдорӣ, таҳлили воқеаҳои таърихӣ ва ташаккули мавқеи мустақилонаи шаҳрвандии ҷавонон мусоидат намояд.
Яке аз унсурҳои муҳимтарини тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи миллӣ ташаккули худшиносӣ ва худогоҳии таърихӣ мебошад. Худшиносии миллӣ маънои дарки мансубият ба миллат, шинохти таърих ва фарҳанги он, эҳтиром ба забони давлатӣ ва масъулият барои ҳифзи арзишҳои миллиро дорад.
Халқи тоҷик дорои таърихи куҳан, забони ғанӣ, адабиёти пурғановат, фарҳанги воло ва мероси бузурги илмӣ мебошад. Шиносоии ҷавонон бо осори Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ибни Сино, Носири Хусрав, Саъдии Шерозӣ ва дигар намояндагони фарҳангу тамаддуни форсу тоҷик барои васеъ гардидани ҷаҳонбинӣ ва ташаккули ҳисси ифтихори миллӣ аҳаммияти калон дорад.
Аммо ифтихори миллӣ танҳо бо ёдоварии гузаштаи пурифтихор маҳдуд намешавад. Он бояд ҷавононро ба омӯзиши илм, эҷодкорӣ, навоварӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа ҳидоят кунад. Арҷгузорӣ ба мероси гузаштагон замоне арзиши воқеӣ пайдо мекунад, ки насли имрӯза онро омӯзад, ҳифз намояд ва барои пешрафти оянда истифода барад.
Дар ин замина, забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ ва яке аз рукнҳои асосии ҳувияти миллӣ мавқеи муҳим дорад. Донистани дуруст ва истифодаи босаводонаи забони давлатӣ, эҳтиром ба таъриху адабиёт ва шиносоӣ бо фарҳанги миллӣ бояд ҷузъи муҳими фаъолияти тарбиявии муассисаҳои таълимӣ бошад.
Ҳамзамон, худшиносии миллӣ бо эҳтиром ба арзишҳои умумибашарӣ, фарҳанги дигар халқҳо ва принсипҳои ҳамзистии осоишта мухолифат надорад. Баръакс, шахсе, ки таърих ва фарҳанги худро хуб мешиносад, метавонад бо дигарон муносибати созанда барқарор намуда, дар муколамаи фарҳангҳо фаъолона иштирок кунад.
Муассисаҳои таълимӣ дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, ахлоқ ва мавқеи шаҳрвандии ҷавонон нақши муҳим доранд. Дар ин муассисаҳо бояд муҳите фароҳам оварда шавад, ки донишҷӯён на танҳо донишҳои назариявӣ гиранд, балки малакаҳои таҳлил, баҳсу мунозира, эҳтироми андешаи дигарон ва масъулиятшиносиро низ инкишоф диҳанд.
Дар арафаи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузории конференсияҳои илмӣ, мизҳои мудаввар, маҳфилҳои таърихӣ, озмунҳои иншо ва вохӯриҳои маърифатӣ метавонад ба баланд бардоштани маърифати сиёсӣ ва таърихии донишҷӯён мусоидат намояд. Мазмуни чунин чорабиниҳо бояд ба омӯзиши воқеаҳои таърихӣ, аҳаммияти истиқлолияти давлатӣ, нақши ҷавонон дар рушди кишвар ва ҳифзи арзишҳои миллӣ равона карда шавад.
Масалан, муҳокимаи мавзуъҳои «Ҷавонон ва ҳифзи ҳувияти миллӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ», «Забони тоҷикӣ — рукни худшиносии миллӣ», «Истиқлолияти давлатӣ ва масъулияти шаҳрвандии ҷавонон» ва «Нақши ҷавонон дар рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол» метавонад барои ташаккули андешаи мустақилона ва мавқеи фаъолонаи ҷавонон замина гузорад. Дар баробари ин, тарбияи миллӣ бояд хусусияти амалӣ дошта бошад. Иштироки ҷавонон дар корҳои ихтиёрӣ, ҳифзи муҳити зист, ташаббусҳои фарҳангӣ, корҳои ҷамъиятӣ ва лоиҳаҳои иҷтимоӣ имкон медиҳад, ки онҳо масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба ҷомеаро дар амал омӯзанд.
Аз ин рӯ, вазифаи муассисаҳои таълимӣ танҳо расонидани маълумот дар бораи арзишҳои миллӣ нест. Муҳим он аст, ки ин арзишҳо дар муносибатҳои ҳаррӯза, фарҳанги муошират, рафтори шаҳрвандӣ ва фаъолияти созандаи ҷавонон таҷассум ёбанд.
Ҷаҳонишавӣ имкониятҳои васеъро барои мубодилаи дониш, рушди технология, омӯзиши забонҳои хориҷӣ ва шиносоӣ бо фарҳангҳои гуногун фароҳам овардааст. Дар баробари ин, он зарурати ҳифзи ҳувияти миллӣ ва муносибати бошуурона ба муҳити иттилоотиро низ ба миён мегузорад.
Ҷавонони имрӯз тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои рақамӣ ҳар рӯз бо миқдори зиёди иттилоот рӯ ба рӯ мешаванд. Аз ин рӯ, ташаккули тафаккури интиқодӣ, саводи расонаӣ ва қобилияти санҷидани дурустии маълумот аҳаммияти махсус дорад. Ҷавон бояд тавонад байни маълумоти воқеӣ ва иттилои бардурӯғ фарқ гузорад, ба сарчашмаҳои боэътимод такя кунад ва мавқеи худро дар асоси дониш ва далелҳо ташаккул диҳад.
Ҳифзи ҳувияти миллӣ маънои канорагирӣ аз навгониҳои ҷаҳонӣ ё рад кардани фарҳангҳои дигарро надорад. Баръакс, ҷавони худогоҳ метавонад дастовардҳои илмӣ ва технологиро аз худ намуда, ҳамзамон забон, таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллии худро ҳифз кунад.
Дар ин замина, вазифаи сохторҳои кор бо ҷавонон ва муассисаҳои таълимӣ аз он иборат аст, ки барои рушди малакаҳои рақамӣ, саводи иттилоотӣ ва тафаккури мустақилонаи ҷавонон шароити мусоид фароҳам оваранд. Ин равиш ба ташаккули насли босавод, масъулиятшинос ва дорои ҳувияти устувори миллӣ мусоидат мекунад.
Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санаи муҳимми тақвимӣ, балки фурсати муносиб барои андеша дар бораи таърихи давлатдорӣ, арзишҳои истиқлоли давлатӣ ва масъулияти насли ҷавон дар назди ҷомеа мебошад. Мазмуни маърифатии ин рӯз метавонад дар ташаккули худшиносии миллӣ, эҳтиром ба таърих ва фарҳанги тоҷикон, таҳкими ватандӯстӣ ва баланд бардоштани маърифати шаҳрвандии ҷавонон саҳми назаррас гузорад.
Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи миллӣ раванди пайваста буда, ҳамкории оила, муассисаҳои таълимӣ, ниҳодҳои давлатӣ ва ҷомеаро талаб менамояд. Дар ин раванд муҳим аст, ки арзишҳои миллӣ на танҳо дар сухан, балки дар рафтор, муносибат ва фаъолияти амалии ҷавонон таҷассум ёбанд.
Ҷавони ватандӯст бояд донишманд, соҳибкасб, масъулиятшинос, қонунмеҳвар ва дорои ҷаҳонбинии васеъ бошад. Ӯ бояд таърихи миллати худро омӯзад, забону фарҳанги миллиро эҳтиром намояд ва бо истифода аз дониш, малака ва ташаббусҳои созанда дар пешрафти кишвар саҳм гузорад.
Дар ниҳоят, ояндаи устувори давлат ба сатҳи маърифат, худшиносӣ ва масъулияти шаҳрвандони он, бахусус ҷавонон, вобастагии зиёд дорад. Аз ин рӯ, тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи миллӣ бояд ҳамчун самти муҳимми фаъолияти тарбиявӣ ва маърифатӣ пайваста тақвият дода шавад.
Ҷамолзода Хушрӯз,
мудири шуъбаи кор бо ҷавонон ва варзиши МДТ
«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»