ПЕШГИРИИ ИФРОТГАРОӢ ВА ТЕРРОРИЗМ – ВАЗИФАИ УМУМИМИЛЛӢ
Дар замони пуртаҳаввул ва ҷаҳонишавии иттилоотӣ, ки ҳар гуна андеша ва ғоя метавонад дар як лаҳза ба даҳҳо ҳазор нафар бирасад, масъалаи пешгирии ифротгароӣ ва терроризм ба яке аз мавзуъҳои марказии сиёсати миллӣ ва ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Мақсад танҳо мубориза бо пайомадҳои он нест, балки ҷилавгирӣ аз пайдоиши муҳити ифротгароёна аст. Пеш аз он, ки ҷавонон ба доми гурӯҳҳои тундрав афтаданд, бояд онҳоро огоҳ созем.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ифротгароӣ дар ҷомеа аз омезиши чанд омил сарчашма мегирад:
1. Омилҳои иҷтимоӣ ва иттилоотӣ. Ҷавононе, ки аксар вақт дар муҳоҷират қарор доранд ё аз муҳити солими фарҳангӣ дур мондаанд, дар фазои маҷозӣ бо иттилооти бардурӯғ рӯ ба рӯ мешаванд. Маҳз шабакаҳои иҷтимоӣ имрӯз ба воситаи асосии таблиғи ғояҳои ифротӣ табдил ёфтаанд.
2. Норасоии маърифати динӣ ва фарҳангӣ. Надонистани арзишҳои ҳақиқии ислом ва дурӣ аз маърифати миллӣ боиси он мегардад, ки баъзе ҷавонон дини мубинро бо ғояҳои ифротӣ омехта қабул мекунанд.
3. Омилҳои иқтисодӣ. Норасоии ҷойҳои корӣ, сатҳи пасти зиндагӣ ва эҳсоси ноадолатӣ метавонад заминаи норизоият ва майли шикастани қонунҳоро фароҳам оварад.
4. Омилҳои сиёсӣ ва ҳуқуқӣ. Гарчанде Тоҷикистон қонунҳои муосири “Дар бораи муқовимат ба экстремизм” ва “Дар бораи муқовимат ба терроризм”-ро қабул кардааст, аммо татбиқи самараноки онҳо ниёз ба ҳамоҳангии бештар миёни мақомоти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрвандӣ дорад.
Дин – на воситаи низоъ, балки манбаи ваҳдат. Уламо ва мутахассисон таъкид мекунанд, ки дин бояд омили ваҳдат бошад, на ҷудоӣ. Дар ин замина, нақши Шурои уламо ва Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросим калидӣ аст. Онҳо тавассути барномаҳои фаҳмондадиҳӣ дар минтақаҳо, масҷидҳо ва мактабҳо ба ҷавонон мефаҳмонанд, ки ифротгароӣ бо арзишҳои ислом ҳеҷ рабт надорад. Барои намуна, дар баъзе шаҳру ноҳияҳои кишвар чандин чорабиниҳои маърифатӣ таҳти унвони «Ислом – дини сулҳ ва таҳаммул» баргузор шудаанд, ки ба паст кардани сатҳи шомилшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои шубҳанок мусоидат намуданд.
Ҷавонон – гурӯҳи ҳассос ва умеди ҷомеа. Беш аз нисфи аҳолии Тоҷикистонро ҷавонон ташкил медиҳанд. Аз ҳамин сабаб, сиёсати давлатии ҷавонон бояд ба тарбияи ахлоқӣ, ватандӯстӣ ва маънавии онҳо равона гардад.
Донишгоҳҳо ва марказҳои таълимӣ метавонанд дар ин раванд нақши калидӣ бозанд. Масалан, дар Муассисаи таҳсилоти давлатии «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров» чанд чорабинӣ дар мавзуи дар масалаҳои пешгирии ҷавонон аз ифротгароӣ ва терроризм баргузор шуд, ки донишҷӯён дар он дар бораи решаҳои фикрии ифротгароӣ ва роҳҳои пешгирии он баҳс карданд.
Дар телевизиони вилояти Суғд барномаи “Амният ва ҷомеа” низ аз ҷониби сохторҳои давлатӣ ва фаъолони ҷомеаи шаҳрванди дастгирӣ меёбад, ки мақсади он баланд бардоштани саводи сиёсӣ ва иттилоотии ҷавонон мебошад.
Иқтисоди устувор – заминаи амнияти иҷтимоӣ. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки бештари ҷавононе, ки ба гурӯҳҳои тундрав мепайванданд, аз сатҳи пасти зиндагӣ ва набудани имконият ранҷ мебаранд. Аз ин рӯ, рушди иқтисодӣ, дастгирии соҳибкорони ҷавон ва фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ – беҳтарин воситаи муқовимат ба ифротгароист.
Ҳукумат барномаҳои махсуси шуғл ва грантҳои рушди деҳотро роҳандозӣ кардааст, ки ҳадафашон коҳиши фақр ва пешгирии муҳоҷирати меҳнатии назоратнашуда мебошад.
Нақши ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ВАО. Созмонҳои ғайридавлатӣ ва расонаҳо метавонанд манбаи иттилооти дуруст ва муҳити фикрии солим бошанд.
Нашрияҳо, шабакаҳои телевизионӣ ва махсусан саҳифаҳои иҷтимоӣ бояд паёмҳои сулҳ, таҳаммул ва дӯстиро тарғиб намоянд. Дар ҳамин замина, лозим аст, ки журналистон ва блогерони ҷавон бо дастгирии барномаҳои давлатӣ ё байналмилалӣ дар мавзуи “Мубориза бо экстремизм тавассути расона” омӯзонида шаванд.
Маҳз тавассути васоити ахбори оммавӣ метавонанд нақлҳои зиддиифротӣ (контрнарративҳо) ба шунавандагон расанд – яъне ҳикояҳои воқеӣ дар бораи зарари ифротгароӣ, оқибатҳои фоҷиабори он ва арзиши сулҳ.
Ҳамкории давлат ва шарикони хориҷӣ. Тоҷикистон бо кишварҳои ҳамсоя – Ӯзбекистон, Қирғизистон, Қазоқистон, Чин ва инчунин бо созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла СММ ва СААД ҳамкорӣ дорад.
Бо дастгирии UNODC ва GIZ лоиҳаҳои омӯзишӣ барои мутахассисони соҳаи амният ва молия роҳандозӣ шудаанд, ки ҳадафашон пешгирии маблағгузории терроризм ва таҳкими назорати ҳуқуқӣ мебошад.
Ин ҳамкориҳо нишон медиҳанд, ки мубориза бо терроризм танҳо масъалаи як давлат нест, балки амнияти умумии минтақа ба ҳисоб меравад.
Амнияти иттилоотӣ – ҷабҳаи нав. Ҷанги муосир на бо силоҳ, балки бо иттилоот идома дорад. Аз ин рӯ, Тоҷикистон зарур мешуморад, ки дар баробари назорати мазмунҳои зараровари онлайн, барномаҳои саводи рақамӣ ва танқиди иттилоотиро низ густариш диҳад.
Бахусус, ҷавонон бояд ёд гиранд, ки чӣ гуна маълумоти бардурӯғро аз ҳақиқӣ фарқ кунанд, то ба доми таблиғоти ифротӣ наафтанд.
Таҷрибаи солҳои охир нишон медиҳад, ки пешгирии ифротгароӣ ва терроризм танҳо бо роҳи амалиётҳои қудратӣ имконпазир нест.
Муборизаи воқеӣ – ин тарбияи фарҳангӣ, маърифатӣ ва иқтисодии мардум аст.
То замоне ки ҷомеа бо дониш, маърифат ва эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ муҷаҳҳаз бошад, ҳеҷ гуна ғояи тундравӣ ҷой нахоҳад ёфт.
Пешгирии ифротгароӣ на танҳо вазифаи ҳукумат, балки масъулияти умумимиллӣ аст – вазифае, ки ҳар як омӯзгор, руҳонӣ, журналист ва шаҳрванд бояд дар он саҳм дошта бошад. Танҳо дар ин сурат мо метавонем Тоҷикистони ором, устувор ва мутамаддинро барои наслҳои оянда ҳифз намоем.
Озод Мелибоев, омӯзгори кафедраи умумидонишгоњии
фарҳангшиносии Муассисаи давлатии таълимии
«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»