ПАДИДАҲОИ НОМАТЛУБ ДАР ҶОМЕА ХАВФ БА ҲАЁТИ МУҚАРРАРӢ
Ҷомеаи солим аз таркиби одамони боақл, донишманд, масъулиятшинос ва ватандӯст иборат аст. Аммо, дар баробари ин, ҷомеаҳо ҳамеша бо мушкилот ва падидаҳои номатлуб рӯ ба рӯ мешаванд. Падидаҳои номатлуб – ин амалҳо, рафторҳо ва ё ҳодисаҳое мебошанд, ки ба низоми иҷтимоӣ, ахлоқӣ, ҳуқуқӣ ва фарҳангии ҷомеа хатар эҷод мекунанд. Ҳарчанд ки ҳеҷ ҷомеае комилан аз ин падидаҳо эмин нест, вазифаи ҳар як шахси соҳибақл ва масъули ҷомеа аст, ки барои кам кардани таъсири онҳо кӯшиш кунад.
Мафҳум ва намудҳои падидаҳои номатлуб
Падидаи номатлуб ё "анормалӣ" аз нигоҳи иҷтимоӣ маънои амал ё рафторе дорад, ки бо меъёрҳои қабулшудаи ҷомеа мухолифат дорад. Ин гуна падидаҳо метавонанд дар соҳаҳои гуногун зоҳир шаванд – аз рафтори шахсӣ то сатҳи сиёсӣ ва иқтисодӣ.
Аз ҷумлаи падидаҳои номатлуб метавон ба инҳо ишора кард:
- Ҷинояткорӣ
- Нашъамандӣ ва майзадагӣ
- Фасодкории давлатӣ
- Бекорӣ ва муҳоҷирати маҷбурӣ
- Зӯроварӣ дар оила
- Худкушӣ ва афсурдагии равонӣ
- Бетафовутии шаҳрвандӣ
Ҳар кадоме аз ин падидаҳо таъсири манфии амиқ ба рушди шахсият ва ҷомеа мерасонанд.
Сабабҳои асосии пайдошавии падидаҳои номатлуб
Пайдоиши падидаҳои номатлуб сабабҳои гуногун дорад. Аз ҷумла:
1. Сабабҳои иҷтимоӣ
Нобаробарии иҷтимоӣ, табақабандии ноодилона, камбизоатӣ ва сатҳи пасти маориф сабаб мешаванд, ки одамон ба роҳҳои ғайриқонунӣ ва номатлуб рӯ оваранд. Масалан, як шахси бекор ё камбизоат метавонад барои таъмини рӯзгор ба ҷиноят даст занад.
2. Сабабҳои иқтисодӣ
Бекорӣ, маоши кам, имконияти маҳдуди даромад ва шароити вазнини иқтисодӣ аксар вақт боиси пош хӯрдани оилаҳо, муҳоҷират, ва ҳатто фасод ва ҷиноят мешавад.
3. Сабабҳои равонӣ ва ахлоқӣ
Фишори равонӣ, набудани дастгирии равонӣ, камҳисобии ахлоқ ва маърифати пасти динӣ ва фарҳангӣ метавонад шахсро ба шикастҳои ахлоқӣ бурда расонад.
4. Сабабҳои сиёсӣ ва ҳуқуқӣ
Корношоямии баъзе ниҳодҳои давлатӣ, фасод, ришвахорӣ ва набудани назорати ҷиддии қонун метавонанд муҳити муносиб барои афзоиши падидаҳои номатлуб фароҳам оваранд.
Оқибатҳои падидаҳои номатлуб
Падидаҳои номатлуб оқибатҳои ҷиддӣ ва хатарнок доранд, ки метавонанд рушди ҳар як ҷомеаро ба шиддат халалдор намоянд:
- Таназзули ахлоқӣ: Паст шудани арзишҳои ахлоқӣ боиси нобудии рӯҳияи инсонӣ мегардад.
- Фазои тарс ва ноамнӣ: Ҷомеае, ки пур аз ҷиноят ва зӯроварӣ аст, барои зиндагии осоишта мувофиқ нест.
- Таназзули иқтисодӣ: Афзоиши бекорӣ ва камбизоатӣ сабаби суст гардидани иқтисоди миллӣ мешавад.
- Муҳоҷирати фикрӣ ва ҷисмонӣ: Ин падидаҳо боиси муҳоҷирати аҳолӣ, бахусус ҷавонон, мегарданд.
- Халалдоршавии тарбияи насли нав: Ҷомеаи пур аз падидаҳои номатлуб наметавонад фарзандони солимро тарбия кунад.
Чораҳои пешгирӣ ва мубориза бо падидаҳои номатлуб
Барои коҳиш додани падидаҳои номатлуб бояд чораҳои амиқ ва устувор андешида шаванд. Ин чораҳо метавонанд чунин бошанд:
1. Баланд бардоштани сатҳи маърифат ва ахлоқ
Маориф, тарбияи ахлоқӣ ва маърифати динӣ бояд дар маркази таваҷҷуҳи давлат ва ҷомеа қарор гиранд.
2. Мубориза бо камбизоатӣ ва бекорӣ
Бо фароҳам овардани ҷойҳои нави кор ва дастгирии соҳибкорӣ метавон сатҳи зиндагии мардумро беҳтар кард.
3. Рушди фарҳанги ҳуқуқӣ
Шахсоне, ки ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои худро медонанд, аз роҳи хато дурӣ меҷӯянд.
4. Нақши васоити ахбори омма
ВАО бояд тарбиявӣ ва иттилоотӣ бошанд, на танҳо тиҷоратӣ ва сиёсӣ.
5. Шарик кардани ҷомеа дар ҳалли мушкилот
Мардуми оддӣ бояд фаъолона дар ҷараёни ислоҳоти иҷтимоӣ ва мубориза бо падидаҳои номатлуб ширкат варзанд.
Хулоса, падидаҳои номатлуб — ин як масъалаи ҷиддӣ ва ҳаматарафа мебошад, ки дар сурати беэътиноӣ метавонанд ба фоҷиаҳои бузург оварда расонанд. Мубориза бо онҳо танҳо вазифаи давлат нест, балки масъулияти ҳар як шаҳрванди бедордил ва ватандӯст аст. Барои ҷомеаи солим ва устувор бояд ҳар як шахс аз худ оғоз карда, дар амалӣ намудани тарбияи дуруст, ахлоқи ҳамида, фарҳанги ҳуқуқӣ ва масъулиятшиносӣ саҳмгузор бошад.
Садиров М.Ш.,
устоди Муассисаи давлатии таълимии
«Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи
академик Бобоҷон Ғафуров»