Пайванди ривоят бо ҳақиқат
Дар замонҳои қадим як тоҷики бой буд, ки гӯсфандони зиёд дошт. Аммо намехост, ки он гӯсфандонашро ба чарогоҳ худаш бурда нигоҳубин кунад. Дар ҳамон наздикиҳо қирғизе буд, ки нодору бечораҳол афтода буд. Вай ба назди тоҷик омада, нолаву зорӣ, тавалло кард, ки гӯсфандонашро бичаронад. Тоҷик розӣ шуд. Ин қирғизи чорводор чунон гӯсфандпоӣ кард, ки барои розӣ гаштанаш тоҷик аз паҳлуи хонааш ба ӯ замин дод, то ки манзиле бунёд кунад. Қирғиз хурсанд гашту соҳиби хона шуд, дигар хешовандонашро даъват кард ва дар як муддати кутоҳ гирду атрофи деҳаи тоҷикон пур аз қирғизҳо шуд. Акнун онҳо ба манзили тоҷик, ба боғи тоҷик, ба чорвои тоҷик даъвогар шуданд, ки азони мост.
Башардӯстӣ, ғамхорӣ ва одамигарии тоҷикон на танҳо қирғизҳо, балки узбекҳо, туркманҳо, қазоқҳо, боқимондаҳои элу уруқи муғулро соҳибватану соҳибкишвар гардонида, худашро аз як парча замини рост бенасиб гардонидааст.
Дар ривоятҳои қирғизӣ гуфта мешавад, ки саравлодашон гург аст ва ё ин ки онҳо аз гург пайдо шудаанд. Аз рафтору кирдори имрӯзаи онҳо дидан мумкин аст, ки ғосибиву забткорӣ, нигоҳ накардан ба ойини ҳасанаи ҳамсоядорӣ як хислати ҳайвонӣ ва зуҳуроти гургтозист.
Як қадам-як қадам аз ҳисоби замини хонаи тоҷик мулкашро қирғизи чӯпон калон карда гирифта буд, инҳо имрӯз ҳам ҳамин корро мекунанд.
Тоҷики заҳматкаши хокпошу донакаш бо умед заминеро дар дили санглохи кӯҳистон мекушояд, боғ ташкил менамояд, ниҳолаконашро бо меҳр калон мекунад. Вақте ки боғ кушода мегардад, дарахтон ба ҳосил медарояд, ба хотири мақомотдорони қирғиз хутур мекунад, ки ин боғро кашида гирифтан даркор аст. Чандин қарн замини бекорхобида ба кор дароварда мешаваду яку якбора ким кадом харитаи заминсозӣ ба ёди қирғизҳо мерасад ва тоҷики боғ кушодаро аз боғаш муҳрум карда, мегӯянд, ки ин марзи қирғизҳо аст. Ба онҳо, ки ҳунари боғбониву боғдорӣ надоранд, боғи тайёр хуш аст, ки ба даст ояд на чизе дигар.
Афсонаи ҳазорсолаи аз гург баромадани қирғизҳо имрӯз ҳам асос дорад, гургтозиҳо ва турктозиҳои қирғизҳо дар марз ба назар мерасад. Дар минтақаи Лаккони ноҳияи Исфара ҳудуди Тоҷикистонро аз худ намудани сарҳадбонони қирғиз нишонаи одамигарӣ ва садоқати ҳамсоядорӣ нест.
Барои ин корро ба сомон расонидан ҳукуматҳои ҳарду кишвар якҷоя ба хулоса омаданашон лозим аст, на ин ки сарҳадбонон худсарона чунин корро анҷом диҳанд.
Бесабаб, ҳикмати халқ нагуфтааст: Ба қирғиз салом додӣ, ҳазор танга товон додӣ. Аз даварҳои қадим ин қирғизҳо чунин одати ғастбкорӣ, моли мардумро азхудкуниро доштанд.
Дар асри бисту як, ки асри инсонгариву инсонпарварист, одати ҷаҳолатомези гургонаи мардуми қирғиз боқӣ мондааст.
Лофи дӯстӣ задану дар амал дигар корро кардан бар хилофи қоидаҳои иносонист.
Ислом Раҳимов, ДДХ