АМНИЯТИ ИТТИЛООТӢ ВА НАҚШИ ОН ДАР МУҚОВИМАТ БА ИФРОТГАРОӢ ВА ТЕРРОРИЗМ ДАР ШАРОИТИ МУОСИР
Дар асри XXI инсоният ба марҳилаи нави рушди худ – ҷомеаи иттилоотӣ ворид гардидааст. Дар ин марҳила иттилоот ба яке аз захираҳои асосии стратегӣ табдил ёфта, нақши он дар ташаккули афкори ҷамъиятӣ, амнияти миллӣ ва суботи сиёсӣ хеле бузург мебошад. Ҳамзамон, бо афзоиши имкониятҳои технологӣ, хатари истифодаи нодурусти онҳо аз ҷониби гурӯҳҳои ифротӣ ва террористӣ низ зиёд гардидааст.
Амнияти иттилоотӣ имрӯз на танҳо масъалаи техникӣ, балки масъалаи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ низ мебошад. Аз ин рӯ, омӯзиши нақши он дар муқовимат ба ифротгароӣ ва терроризм аҳаммияти махсус пайдо мекунад.
Амнияти иттилоотӣ маҷмуи тадбирҳоест, ки ба ҳифзи фазои иттилоотӣ аз таҳдидҳои дохилӣ ва хориҷӣ равона шудааст. Он ҳифзи маълумот, пешгирии паҳншавии иттилооти бардурӯғ ва таъмини истифодаи дурусти технологияҳои иттилоотиро дар бар мегирад.
Дар шароити муосир, фазои иттилоотӣ ба як майдони мубориза табдил ёфтааст, ки дар он давлатҳо, ташкилотҳо ва гурӯҳҳои гуногун барои таъсиррасонӣ ба афкори омма рақобат мекунанд. Дар ин раванд, гурӯҳҳои ифротӣ ва террористӣ низ фаъолона иштирок намуда, аз имкониятҳои васеи интернет истифода мебаранд.
Яке аз сабабҳои асосии фаъол шудани гурӯҳҳои ифротӣ дар интернет ин дастрасӣ, арзонӣ ва таъсирнокии баланди он мебошад. Интернет ба онҳо имконият медиҳад, ки ғояҳои ифротиро ба таври васеъ паҳн намоянд, пайравони нав, махсусан ҷавононро ҷалб кунанд, робитаҳои пинҳонӣ барқарор намоянд ва фаъолияти худро ҳамоҳанг созанд.
Илова бар ин, набудани назорати пурра дар фазои маҷозӣ ба чунин гурӯҳҳо шароити мусоид фароҳам меорад. Онҳо бо истифода аз шабакаҳои иҷтимоӣ, видеоҳо, блогҳо ва форумҳо ба шуури одамон таъсир мерасонанд.
Таблиғоти ифротӣ метавонад ба устувории ҷомеа таъсири ҷиддӣ расонад. Пеш аз ҳама, он боиси вайрон шудани арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ, афзоиши низоъҳои иҷтимоӣ ва мазҳабӣ, паст шудани эътимоди шаҳрвандон ба давлат, зиёд шудани хавфи амалҳои террористӣ мегардад.
Гурӯҳҳои динӣ-ифротӣ ва ташкилотҳои террористӣ бо дарназардошти ҳолати равонӣ ва иҷтимоии ҷомеа, шиорҳои дорои мазмуни ватандӯстӣ ва ҳифзи арзишҳои фарҳангиро ба манфиатҳои сиёсӣ ва мазҳабии худ мутобиқ месозанд. Онҳо зоҳиран худро ҳамчун ҳимоятгарони фарҳанги миллӣ муаррифӣ намуда, бар зидди таъсири унсурҳои фарҳангии бегона баромад мекунанд. Аммо дар амал, дар фаъолияти тахрибкоронаи худ аз дастовардҳои пешрафтаи илмӣ-техникӣ ва технологияи муосири ҷаҳонӣ васеъ истифода мебаранд.
Аз ҷумла, чунин гурӯҳҳо бо истифода аз силоҳҳои замонавӣ, воситаҳои пешрафтаи алоқа, нақлиёти муосир ва таҷҳизоти ҷамъоварии иттилоот фаъолияти худро самаранок мегардонанд. Дар ин миён, шабакаи ҷаҳонии Интернет барои онҳо имкониятҳои бесобиқа фароҳам овардааст. Маҳз тавассути ин шабака онҳо метавонанд фаъолияти худро пинҳонӣ ба роҳ монда, таъсири иттилоотии худро васеъ намоянд.
Тибқи маълумоти оморӣ, агар дар охири асри ХХ шумораи гурӯҳҳои террористие, ки дорои сомонаҳои интернетӣ буданд, хеле маҳдуд (тақрибан 30 гурӯҳ) бошад, дар оғози асри XXI қариб ҳамаи чунин гурӯҳҳо соҳиби веб-сомонаҳои шахсӣ гардидаанд. Имрӯзҳо шумораи ин гуна манбаъҳои иттилоотӣ ба маротиб афзоиш ёфта, аз ҳазорҳо адад зиёд шудааст.
Аз охири солҳои 80-уми асри гузашта Интернет ҳамчун воситаи муҳимми иртибот ва табодули иттилоот ташаккул ёфта, дар тӯли солҳо доираи истифодабарандагони он ба таври назаррас васеъ гардид. Дар ибтидо он ҳамчун василаи наздиксозии фарҳангҳо, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва мубодилаи донишҳои илмӣ ба вуҷуд омада буд. Аммо бо гузашти вақт, истифодаи он хусусияти дигар касб намуд ва ба як майдони паҳншавии иттилооти номатлуб, аз ҷумла ғояҳои ифротӣ ва террористӣ табдил ёфт.
Гурӯҳҳои динӣ-ифротӣ ва террористӣ аз имкониятҳои интернет барои амалӣ намудани ҳадафҳои гуногуни худ, аз ҷумла таблиғ, ҷалби аъзоёни нав, ҳамоҳангсозии фаъолият ва паҳн намудани иттилооти ғаразнок истифода мебаранд. Дастрасии озод ба шабакаҳои иҷтимоӣ ва набудани назорати пурра дар фазои маҷозӣ ба онҳо шароити мусоид фароҳам меорад. Ҳамзамон, бисёре аз васоити ахбори омма ва манбаъҳои иттилоотӣ низ интернетро ҳамчун воситаи асосии паҳнкунии иттилоот истифода мекунанд, ки ин раванд таъсири чунин гурӯҳҳоро боз ҳам бештар мегардонад.
Қобили зикр аст, ки то пайдоиши интернет имкониятҳои гурӯҳҳои ифротӣ дар самти таъсиррасонӣ маҳдуд буданд, зеро дастрасии онҳо ба аудиторияи васеъ душвор буд. Бо пайдоиши шабакаи ҷаҳонии интернет, ин маҳдудиятҳо бартараф гардида, сатҳи таъсири онҳо ба афкори ҷамъиятӣ ба таври назаррас афзоиш ёфт.
Дар ин замина, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд, ки истифодаи васеи технологияҳои иттилоотӣ аз ҷониби гурӯҳҳои террористӣ яке аз омилҳои асосии густариши ифротгароӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, тақвияти ҳамкориҳои байналмилалӣ, мубодилаи иттилоот ва андешидани чораҳои муассир барои маҳдуд намудани фаъолияти чунин сомонаҳо аз шартҳои муҳимми мубориза бо кибертерроризм ба шумор меравад.
Дар ҳақиқат, имрӯз гурӯҳҳои ифротӣ тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ҷанги иттилоотиро ба роҳ монда, кӯшиш доранд ба устувории иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангии давлатҳо, аз ҷумла Тоҷикистон, таъсири манфӣ расонанд. Дар чунин шароит, вазифаи ҳар як узви ҷомеа аз он иборат аст, ки бо баланд бардоштани сатҳи маърифати иттилоотӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар муқобили чунин таҳдидҳо истодагарӣ намояд.
Ҷавонон, ки бештар истифодабарандаи интернет мебошанд, аз ҳама бештар зери таъсири чунин таблиғот қарор мегиранд. Дар натиҷа, баъзе аз онҳо метавонанд ба гурӯҳҳои ифротӣ шомил шаванд. Барои муқовимат ба ин таҳдидҳо, давлат ва ҷомеа бояд тадбирҳои мушаххас андешанд, аз ҷумла: таҳкими қонунгузорӣ дар соҳаи амнияти иттилоотӣ, назорати фаъолияти шабакаҳои иҷтимоӣ, баланд бардоштани сатҳи маърифати иттилоотии аҳолӣ ва рушди барномаҳои таълимӣ оид ба истифодаи дурусти интернет. Дар баробари ин, ҳамкории байналмилалӣ низ аҳаммияти калон дорад, зеро терроризм ва ифротгароӣ хусусияти фаромиллӣ доранд.
Маориф ва оила дар ташаккули шахсияти ҷавонон нақши калидӣ доранд. Тарбияи дуруст метавонад онҳоро аз таъсири ғояҳои ифротӣ ҳифз намояд. Муассисаҳои таълимӣ бояд на танҳо дониш, балки тафаккури танқидӣ, фарҳанги иттилоотӣ ва масъулияти шаҳрвандиро ташаккул диҳанд. Оила бошад, бояд муҳити солими равонӣ ва ахлоқиро таъмин намояд.
Ҳамин тавр, амнияти иттилоотӣ яке аз омилҳои муҳимми таъмини суботи ҷомеа дар шароити муосир мебошад. Истифодаи интернет аз ҷониби гурӯҳҳои ифротӣ ва террористӣ хатари ҷиддӣ ба амнияти миллӣ ва рушди ҷомеа эҷод мекунад. Барои муқовимат ба ин падида, зарур аст, ки тадбирҳои мукаммал дар сатҳи давлатӣ ва ҷамъиятӣ амалӣ карда шаванд. Баланд бардоштани маърифати иттилоотӣ, тарбияи ҷавонон ва рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ метавонанд воситаҳои муассири мубориза бар зидди ифротгароӣ ва терроризм бошанд.
М.А.Раҳматова, омӯзгори кафедраи фонетика
ва лексикологияи забони англисии Муассисаи
давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»