1

Донишгоҳи азим ва пуриқтидори Тоҷикистон

Кохи мӯҳташами илму ирфон

Маскани илму маърифат ва маъвои хирад

ҶАШНИ ФАРХУНДАИ ФАРВАРДИН

Наврӯз оғози сол, ҷашни бузурги бедории табиат ва эҳёи анъанаи миллии мардуми эронитабор аст. Онро мардум ҷашни пирӯзии равшанӣ ба торикӣ, рӯзи фархундатарин ва муборактарини сол оғози фасли рӯйиши гулҳо, намоише аз ҷовидонагии офариниш ва халқият мешумориданд. Наврӯз чун ҷашни ба дилу дидаи мардуми мо наздик, ҷашни ориёӣ ва миллист.
Суоле ба миён меояд, ки чаро мо ин ҷашнро аз дигар суннатҳо боло мегузорем  ва ба он бештар эътиқод дорем? Бояд посух дод, ки таҷлили ин ҷашн дар айёми эҳёи ҷаҳони ҳастӣ ва пирӯзии қувваҳои аҳурамаздоӣ бар аҳриманӣ, хуби бар бадӣ дар нахустин рӯзи Фарвардинмоҳ сурат мегирад.
Ниёгони мо бо омода намудани « Ҳафтшин», ки баъди дини Исломро пазирӯфтан бо тақозои сиёсат ба « Ҳафтсин» табдил ёфтааст, дар иди Наврӯз  барои аҳли байташон фаровонӣ, баракат, рӯзгори осуда, сиҳатмандӣ ва барои кишвар сулҳу амонӣ таманно доштаанд.
Роҷеъ ба пайдоиши ҷашни Наврӯз фикрҳо мухталифанд. Мувофиқи ривояте, ки Берунӣ овардааст ва ин иттилоъ дар сарчашмаҳои дигар чун «Форснома» - и Ибнул Балхӣ, «Наврӯзнома»-и Умари Хайём, «Таърихи табарӣ», матнҳои паҳлавӣ низ такрор ёфтаанд. Наврӯзро ба фаъолияти шоҳии Ҷамшед нисбат медиҳанд. Гӯё Ҷамшед сайри ҷаҳон мекардааст. Чун ба Озорбойҷон ворид мешавад фармон медиҳад, ки тахте ороста дар баландтарин мавзеъ баробари нури Хуршед гузоранд.  Шоҳ бо тоҷи пур аз ҷавоҳирот бар он тахт менишинад.
  Тобиши офтоб бар ҷавоҳироти шоҳ равшании Хуршедро дучанд мекунад. Мардум шод мешаванд ва он рӯзро Рӯзи Нав мехонанд ва ба номи шоҳ, ки «Ҷам» буд, вожаи «шед»-ро, ки ба форсию тоҷикӣ маънои фурӯзону тобонро медиҳад афзуданд ва ҷашни бошукӯҳу бузург созмон додаанд.
Мутобиқи  «Наврӯзнома»-и Умари Хайём офтоб дар сесаду шасту панҷ рӯз ду маротиба давр зада,  сол поён ёфта, моҳи ҳамал, яъне фасли баҳор сар мешавад, яъне Соли нав оғоз меёбад.
Дар ривояти дигар омадааст, ки чун офтоб аз ноҳияи ҷанубу шимолӣ тулӯъ мекунад, иблис баракатро аз инсонҳо дур меафканад ва онҳо ҳар андоза хӯрок тановул мекарданду обу шароб меошомиданд, сериро намедонистанд. ҳамчунин бодро намегузошт, ки бивазад ва дарахтон бирeянд. Дунё ба нобудиву харобӣ наздик мешавад ва Ҷамшед бо амри Худованд роҳ сӯйи Иблис гирифта, ҳама расвоиро бартараф менамояд. Зиндагии мардум мӯътадил шуда, дар он файзу баракат меафзояд. Чун Ҷамшед ба назди мардум бозмегардад, нуре аз ӯ метобад. Мардум аз он ки ҳамон рӯз ду Офтоб-яке офтоби ҳақиқӣ ва дигар дар шакли Ҷамшед мебарояд, ба шигифт меоянд. Дар ин рӯз ҳар чӯбе, ки хушк буд, ба сабзиш медарояд ва мардум ин рӯзро «Рӯзи нав!» меноманду дар ҳар хонадон дар таште xав мекоранд. Ин расм дар қавми эрониён ба анъана медарояд, онҳо дар Наврӯз  канори хонаашон ҳафт намуди ғалларо дар табақҳо мекориданд. Аз рӯйи сабзиши ин зироатҳо хубию бадии ҳосили солро муайян менамуданд. 
Дар Наврӯзи аввал Ҷамшед фармон медиҳад, ки қабристонҳои кӯҳнаро хароб кунанд ва қабри наве насозанд. Ин кори Ҷамшед писанди Худованд мегардад ва e раияти Ҷамшедро аз беморию пирӣ ва ғаму мусибат ҳифз мекунад. ҳеҷ ҷонваре дар аҳди Ҷамшед намефавтад, то он замоне, ки писари хоҳараш ба кишвари вай чира гашта, ӯро ба қатл мерасонад.    
Ҳамин тавр, ҷашни Наврӯз дар байни халқҳои тоҷику форс ба расмият даромад ва онро аз ҳамон айёми бостон то ба имрӯз ҳамаи тоҷикони ҷаҳон ва кишварҳои дигари форсизабон бо чандин маросиму одобу одатҳо ҳар сол таҷлил менамоянд. Пеш аз фарорасии Наврӯз ҳафтаи охирини соли сипаришаванда дар бисёр ҷойҳои Осиёи Марказӣ, ки тоҷикон сукунат доранд маросиме баргузор мегардид, ки онро дар Кӯҳистони тоҷикнишин «Чаҳоршанбе охирин» мегуфтанд. Пеш аз ғуруби офтоб дар чорроҳае оташ афрӯхта, хурду бузург аз болои он себори парида, «Оташ,  зардиву ранҷурии маро гиру сурхиву хуррамии худро ба ман деҳ» мегуфтанд ва дар охир кӯзаи сафолинро ба оташ партофта ба ақиб нигоҳ накарда ба хонаҳояшон мерафтанд. Бо иҷрои ин маросим мардум мехостанд, ки Соли Нав-Наврӯзро сиҳату саломат истиқбол намоянд. Тибқи боварҳои мардум оташ кулли балоҳоро сӯзонда нобуд мекардааст. 
Аз давраи салтанати Сосониён то имрӯз сабзонидани гандум (дар он давра ғалладонаҳои дигар низ) ва дар рӯзҳои ид пухтани суманак маъмул аст. ҷашни Наврӯз дорои фолклори бой ва аҷиб аст. Зимни ҷашнгирии он дастурхонҳо бо хӯрокҳои миллӣ, бахусус, бо ҳафт сину ҳафт шин оро дода мешаванд ва мардум ба рақсу бозӣ, шеърхониву бадеҳагӯӣ, суруду ашӯлахонӣ мепардозанд. Дар замонҳои қадим, бахусус, дар замони Сосониён Наврӯзро шаш рӯз ҷашн мегирифтанд ва ҳар рўз як рамзу суннати алоҳида дошт. Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистони азизи мо ин ҷашни бузурги миллӣ бо шукўҳу шаҳомати хоса ҷашн гирифта мешавад. Наврўзи Аҷам бо ташаббусу ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат мўҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хусусияти ҷаҳонӣ касб кардааст. Аз ин рў, халқи тоҷик онро бо рўҳияи болидаву табъи хуҷаста, бо шодиву сурур ва дастурхони пурнозу неъмат таҷлил менамояд.   
Мубина Маҳкамова, донишҷўйи соли 3,
 факултети филологияи тоҷик
 




баён кардани ахборот

БОҒИ БОТАНИКӢ | ОСОРХОНА | КИТОБХОНА | РАСМҲО | ИНФОГРАФИКА | ХАРИТАИ СОМОНА | АЛОҚА

Ҷумҳурии Тоҷикистон, ш.Хуҷанд, гузаргоҳи Мавлонбеков 1

ба боло